Ghazals

بکشت غمزهٔ آن شوخ، بی‌گناه مرا فکند سیب زنخدان او به چاه مرا غلام هندوی خالش شدم ندانستم کاسیر خویش کند زنگی سیاه مرا دلم بجا و دماغم سلیم بود ولی ز راه رفتن او دل بشد ز راه مرا هزار بار فتادم به دام دیده و دل هنوز هیچ نمی‌باشد انتباه مرا ز مهر او نتوانم که روی برتابم ز خاک گور اگر بردمد گیاه مرا به جور او چو بمیرم ز نو شوم زنده اگر به چشم عنایت کند نگاه مرا عبید از کرم یار بر مدار امید که لطف شامل او بس امیدگاه مرا

ز حد گذشت جدائی ز حد گذشت جفا بیا که موسم عیشست و آشتی و صفا لبت به خون دل عاشقان خطی دارد غبار چیست دگر باره در میانهٔ ما مرا دو چشم تو انداخت در بلای سیاه و گرنه من که و مستی و عاشقی ز کجا کجا کسیکه از آن چشم ترک وا پرسد که عقل و هوش جهانی چرا کنی یغما ز زلف و خال تو دل را خلاص ممکن نیست که زنگیان سیاهش نمی‌کنند رها دلم ز جعد تو سودائی و پریشانست بلی همیشه پریشانی آورد سودا عبید وصف دهان و لب تو میگوید ببین که فکر چه باریک و نازکست او را

شوریده کرد شیوهٔ آن نازنین مرا عشقش خلاص داد ز دنیا و دین مرا غم همنشین من شد و من همنشین غم تا خود چها رسد ز چنین همنشین مرا زینسان که آتش دل من شعله میزند تا کی بسوزد این نفس آتشین مرا ای دوستان نمیدهد آن زلف بیقرار تا یکزمان قرار بود بر زمین مرا از دور دیدمش خردم گفت دور از او دیوانه میکند خرد دوربین مرا گر سایه بر سرم فکند زلف او دمی خورشید بنده گردد و مه خوشه‌چین مرا تا چون عبید بر سر کویش مجاورم هیچ التفات نیست به خلد برین مرا

در ما به ناز می‌نگرد دلربای ما بیگانه‌وار میگذرد آشنای ما بی‌جرم دوست پای ز ما درکشیده باز تا خود چه گفت دشمن ما در قفای ما با هیچکس شکایت جورش نمیکنم ترسم به گفتگو کشد این ماجرای ما ما دل به درد هجر ضروری نهاده‌ایم زیرا که فارغست طبیب از دوای ما هر دم ز شوق حلقهٔ زنجیر زلف او دیوانه میشود دل آشفته رای ما بر کوه اگر گذر کند این آه آتشین بی شک بسوزدش دل سنگین برای ما شاید که خون دیده بریزی عبید از آنک او میکند همیشه خرابی بجای ما

ای خط و خال خوشت مایهٔ سودای ما ای نفسی وصل تو اصل تمنای ما چونکه قدم می‌نهد شوق تو در ملک جان صبر برون می‌جهد از دل شیدای ما چتر همایون عشق سایه چو بر ما فکند راه خرابات پرس گر طلبی جای ما از رخ زیبای تو قبله‌گه عام را کعبهٔ دیگر نباد دلبر ترسای ما مردم لولی‌وشیم ما که و سجده کدام رای هزیمت گرفت عقل سبک رای ما صوفی افسرده را زحمت ما گو مده رو تو و محراب زهد ما و چلیپای ما رطل گران را ز دست تا ننهی ای عبید زانکه روان میبرد عمر سبک پای ما

می‌کُند سلسلهٔ زلف تو دیوانه مرا می‌کِشد نرگس مست تو به میخانه مرا متحیر شده‌ام تا غم عشقت ناگاه از کجا یافت در این گوشهٔ ویرانه مرا هوس در بناگوش تو دارد دل من قطرهٔ اشک از آنست چو دردانه مرا دولتی یابم اگر در نظر شمع رخت کشته و سوخته یابند چو پروانه مرا درد سر می‌دهد این واعظ و می‌پندارد کالتفاتست بدان بیهده افسانه مرا چاره آنست که دیوانگیی پیش آرم تا فراموش کند واعظ فرزانه مرا از می مهر تو تا مست شدم همچو عبید نیست دیگر هوس ساغر و پیمانه مرا

میزند غمزهٔ مرد افکن او تیر مرا دوستان چیست در این واقعه تدبیر مرا من دیوانه نه آنم که نصیحت شنوم پند پیرانه مده گو پدر پیر مرا منم و نالهٔ شبگیر بدین سان که منم کی به فریاد رسد نالهٔ شبگیر مرا صنما عشق تو با جان بدر آید ناچار چون فرو رفت غم عشق تو با شیر مرا گر نه زنجیر سر زلف تو باشد یکدم نتوان داشت در این شهر به زنجیر مرا حلقهٔ زلف تو در خواب نمودند به من جز پریشانی از آن خواب چه تعبیر مرا

کرد فارغ گل رویت ز گلستان ما را کفر زلف تو برآورد ز ایمان ما را تا خیال قد و بالای تو در دل بگذشت خاطر آزاد شد از سرو خرامان ما را ما که در عشق تو آشفته و شوریده شدیم می‌کند حلقهٔ زلف تو پریشان ما را تا به دامان وصالت نرسد دست امید دستْ کوته نکند اشک ز دامان ما را در ره کعبهٔ وصل تو ز پا ننشینیم گرچه در پا شکند خار مغیلان ما را ای عبید از پی دل چند توان رفت آخر کرد سودای تو بس بی سر و سامان ما را

دلا با مغان آشنائی طلب ز پیر مغان روشنائی طلب به کنج قناعت گرت راه نیست ز دیوانگان رهنمائی طلب وگر اوج قدست کند آرزو ز دام طبیعت رهائی طلب اگر عارفی راه میخانه گیر و گر ابلهی پارسائی طلب دوای دل خسته از درد جوی نوای خود از بینوائی طلب اگر صد رهت بشکند روزگار مکن از خسان مومیائی طلب عبید ار گدائی غنیمت شمار وگر پادشاهی گدائی طلب

دارم بتی به چهرهٔ صد ماه و آفتاب نازک‌تر از گلِ تر و خوشبوتر از گلاب رعناتر از شمایلِ نسرین میان باغ نازنده‌تر ز سرو سهی بر کنار آب در تابِ حیرت از رخِ او در چمن سمن در خوی خجلت از تب او در قدح شراب شکلی و صد ملاحت و رویی و صد جمال چشمی و صد کرشمه و لعلی و صد عتاب خورشید در نقابِ خجالت نهان شود از روی جانفزاش اگر بر فتد نقاب در حلقه‌های زلفش جان‌های ما اسیر از چشم‌های مستش دل‌های ما کباب فریاد از آن دو سنبل مشکین تابدار زنهار از آن دو نرگس جادوی نیم‌خواب هرگه که زانویی زند و باده‌ای دهد من جان به باد بر دهم آن لحظه چون حباب روزی که با من است من آن روز چون عبید از عیش بهره‌مندم و از عمر کامیاب

لطف تو از حد برون حسن تو بی منتهاست نیش تو نوش روان درد تو درمان ماست عشق تو بر تخت دل حاکم کشور گشای مهر تو بر ملک جان والی فرمانرواست پرتو رخسار تو مایهٔ مهر منیر چهرهٔ پرچین تو جادوی معجز نماست نرگس فتان تو لعبت مردم فریب غمزهٔ غماز تو جادوی معجز نماست از تو همه سرکشی وز طرف ما هنوز روی امل بر زمین دست طمع بر دعاست گر کشدت ای عبید سر بنه و دم مزن عادت خوبان ستم چارهٔ عاشق رضاست

خوشا کسی که ز عشقش دمی رهایی نیست غمش ز رندی و میلش به پارسایی نیست دل رمیدهٔ شوریدگان رسوایی شکسته‌ایست که در بند مومیایی نیست ز فکر دنیی و عقبی فراغتی دارد خداشناس که با خلقش آشنایی نیست غلام همت درویش قانعم کاو را سر بزرگی و سودای پادشایی نیست مراد خود مطلب هر زمان ز حضرت حق که بر در کرمش حاجت گدایی نیست به کنج عزلت از آن روی گشته‌ام خرسند که دیگرم هوس صحبت ریایی نیست قلندریست مجرد عبید زاکانی حریف خواجگی و مرد کدخدایی نیست

جفا مکن که جفا رسم دلربایی نیست جدا مشو که مرا طاقت جدایی نیست مدام آتش شوق تو در درون منست چنانکه یک دم از آن آتشم رهایی نیست وفا نمودن و برگشتن و جفا کردن طریق یاری و آیین دلربایی نیست ز عکس چهرهٔ خود چشم ما منور کن که دیده را جز از آن وجه روشنایی نیست من از تو بوسه تمنا کجا توانم کرد چو گرد کوی توام زهرهٔ گدایی نیست به سعی، دولت وصلت نمی‌شود حاصل محقق است که دولت به جز عطایی نیست عبید، پیش کسانی که عشق می‌ورزند شب وصال کم از روز پادشایی نیست

دلداده را ز تیر ملامت گزند نیست دیوانه را طریقهٔ عاقل پسند نیست از درد ما چه فکر وز احوال ما چه باک آنرا که دل مقید و پا در کمند نیست فرهاد را که با دل شیرین تعلقست رغبت به نوشدارو و حاجت به قند نیست هرجا که آتش غم دلدار شعله زد جان برفشان به ذوق که جای سپند نیست بس کن عبید با دل شوریده داوری بیچاره را نصیحت ما سودمند نیست

ما را ز شوق یار به غیر التفات نیست پروای جان خویش و سر کاینات نیست از پیش یار اگر نفسی دور می‌شوم هر دم که می‌زنم ز حساب حیات نیست در عاشقی خموشی و در هجر صابری این خود حکایتیست که در ممکنات نیست رندی گزین که شیوهٔ ناموس و رنگ و بو غیر از خیال باطل و جز ترهات نیست بگذار هر چه داری و بگذر که مرد را جز تَرک توشه، توشهٔ راه نجات نیست از خود طلب که هر چه طلب می‌کنی ز یار در تنگنای کعبه و در سومنات نیست دریوزه کردم از لب دلدار بوسه‌ای گفتا برو عبید که وقت زکات نیست

ترک سرمستم که ساغر می‌گرفت عالمی در شور و در شر می‌گرفت عکس خورشید جمالش در جهان شعله می‌زد هفت کشور می‌گرفت چون صبا بر چین زلفش می‌گذشت بوستان در مشک و عنبر می‌گرفت هر دمی از آه دودآسای من آتشی در عود و مجمر می‌گرفت بوسه‌ای زو دل طلب می‌کرد لیک این سخن با او کجا در می‌گرفت قصهٔ دردش عبید از سوز دل هر زمان می‌گفت و از سر می‌گرفت

رمید صبر و دل از من چو دلنواز برفت چه چاره سازم از این پس چو چاره‌ساز برفت سوار گشته و عمدا گرفته باز به دست نموده روی به بیچارگان و باز برفت به گریه چشمهٔ چشم بریخت چندان خون که کهنه خرقهٔ سالوسم از نماز برفت جز از خیال قد و زلف یار و قصهٔ شوق دگر ز خاطرم اندیشهٔ دراز برفت ز منع خلق از این بیش محترز بودم کنون حدیث من از حد احتراز برفت دریغ و درد که در هجر یار و غصهٔ دهر برفت عمر و حقیقت که بر مجاز برفت عبید چون جرست ناله سود می‌نکند چو کاروان جرس جمله بیجواز برفت

سیاه چرده بتم را نمک ز حد بگذشت عتاب او چو جفای فلک ز حد بگذشت لطافت لب و دندان و مستی چشمش چو می پرستی ما یک به یک ز حد بگذشت به لابه گفت که از حد گذشت جور رقیب به طنز گفت که بی هیچ شک ز حد بگذشت بنوش بادهٔ صافی ز دست دلبر خویش که بی‌وفائی چرخ و فلک ز حد بگذشت عبید را دل سنگینش امتحان کردند عیار دوستیش بر محک ز حد بگذشت

ز سنبلی که عذارت بر ارغوان انداخت مرا به بیخودی آوازه در جهان انداخت ز شرح زلف تو موئی هنوز نا گفته دلم هزار گره در سر زبان انداخت دهان تو صفتی از ضعیفیم میگفت مرا ز هستی خود نیک در گمان انداخت کمان ابروی پیوسته میکشی تا گوش بدان امید که صیدی کجا توان انداخت ز دلفریبی مویت سخن دراز کشید لب تو نکتهٔ باریک در میان انداخت عجب مدار که در دور روی و ابرویت سپر فکند مه از عجز تا کمان انداخت ز سرّ عشق هر آنچ از عبید پنهان بود سرشک جمله در افواه مردمان انداخت

مرا ز وصل تو حاصل به جز تمنا نیست خیال زلف تو بستن خلاف سودا نیست وفا ز عهد تو میجست دوش خاطر من جواب داد که خود این متاع با ما نیست بسی بگفتمت ایدوست هست رای منت دهان ز شرم فرو بسته‌ای همانا نیست هزار بوسه ز لب وعده کرده‌ای و یکی نمیدهی و مرا زهرهٔ تقاضا نیست چو دور دور رخ تست خاطری دریاب که کار بوالعجبیهای چرخ پیدا نیست ز میهمان خیالت چو شرمسارم از آنک جز آب چشم و کباب جگر مهیا نیست به طعنه گفتی کز ما دریغ داری جان مگر مگوی خدا را عبید از آنها نیست

دگر برون شدنم زین دیار ممکن نیست دگر غریبیم از کوی یار ممکن نیست مرا از آن لب شیرین و زلف و عارض تو شکیب و طاقت و صبر و قرار ممکن نیست دلا بکوش مگر دامنش به دست آری که وصل بی‌طلب و انتظار ممکن نیست من اینکه عشق نورزم مرا به سر نرود من اینکه می نخورم در بهار ممکن نیست در آن دیار که مائیم حالیا آنجا مسافران صبا را گذار ممکن نیست عبید هم غزلی گاه گاه اگر بتوان بگو که خوشتر از این یادگار ممکن نیست

جانا بیا که بی تو دلم را قرار نیست بیشم مجال صبر و سر انتظار نیست دیوانه این چنین که منم در بلای عشق دل عاقبت نخواهد و عقلم به کار نیست گر خواندنت مراد و گر راندن آرزوست آن کن که رای تست مرا اختیار نیست ما را همین بسست که داریم درد عشق مقصود ما ز وصل تو بوس و کنار نیست ای دل همیشه عاشق و همواره مست باش کان کس که مست عشق نشد هوشیار نیست با عشق همنشین شو و از عقل برشکن کو را به پیش اهل نظر اعتبار نیست هر قوم را طریقی و راهی و قبله‌ایست پیش عبید قبله به جز کوی یار نیست

حاصل ز زندگانی ما جز وبال نیست وز روزگار بهره به جز از ملال نیست نقش سه شش طلب مکن از کعبتین دهر کین نقش پنج روزه برون از خیال نیست چون منصب بزرگی و چون جاه و ملک و مال بی وصمت تزلزل و عیب و زوال نیست خوش خاطری که منصب و جاه آرزو نکرد خرم دلی که در طلب ملک و مال نیست از خوان ممسکان مطلب توشهٔ حیات کان لقمه پیش اهل طریقت حلال نیست در وضع روزگار نظر کن به چشم عقل احوال کس مپرس که جای سؤال نیست چون زلف تابدادهٔ خوبان در این دیار هرجا که سرکشی است به جز پایمال نیست در موج فتنه‌ای که خلایق فتاده‌اند فریاد رس به جز کرم ذوالجلال نیست از غم چنان برست دل ما که بعد از این در وی به هیچ وجه طرب را مجال نیست جانم فدای خاطر صاحب دلی که گفت: «شیراز جای مردم صاحب کمال نیست» درویشی و غریبی و زحمت ز حد گذشت زین بیش ای عبید مرا احتمال نیست

هرگز دلم ز کوی تو جائی دگر نرفت یکدم خیال روی توام از نظر نرفت جان رفت و اشتیاق تو از جان بدر نشد سر رفت و آرزوی تو از سر بدر نرفت هرکو قتیل عشق نشد چون به خاک رفت هم بیخبر بیامد و هم بی‌خبر برفت در کوی عشق بی سر و پائی نشان نداد کو خسته دل نیامد و خونین جگر نرفت عمرم برفت در طلب عشق و عاقبت کامی نیافت خاطر و کاری بسر نرفت شوری فتاد از تو در آفاق و کس نماند کو چون عبید در سر این شور و شر نرفت

در خانه تا قرابهٔ ما پر شراب نیست ما را قرار و راحت و آرام و خواب نیست در خلوتی که باده و ساقی و شاهد است حاجت به چنگ و بربط و نای و رباب نیست خوش کن به باده وقت حریفان که پیش ما عمری که خوش نمیگذرد در حساب نیست اینک شراب اگر هوست میکند وضو در آفتابه کن که در این خانه آب نیست ما را که ملک فقر و قناعت مسلم است حاجت به جود خسرو مالک رقاب نیست همچون عبید خانهٔ هستی خراب کن زیرا که جای گنج به جز در خراب نیست