Ghazals

ای آسیا، ای آسیا، سرگشته‌ای چون ما چرا؟ از ما مپوشان راز خود، با ما بیان کن ماجرا در چرخ خود مستانه‌ای در دور خود فرزانه‌ای از ما چه‌ها داری خبر؟ کز ما برقصی دایما از کان جدا ماندی، زان در نفیری، ای رجا با ما بگو، ای بوالوفا، از قصه‌های ما مضا داری سلوکی بس عجب در حالت وجد و طرب در یک نفس طی می‌کنی از مبتدا تا منتها از آب دارد جان ما در قصه‌ها چون آسیا ای عقل دوراندیش ما، آخر کجا رفتی؟ بیا گم شو ولیکن گم مکن اسرار در عشق لَدُن هم تو نوی هم تو کهن هم کوه و هم بانگ و صدا هم جان تویی، هم تو جهان، هم جوی و هم آب روان هم آسیابانی بدان هم گندمی، هم آسیا ای عشق، بس جان دوستی، هم دشمنی هم دوستی در مغزی و در پوستی، فی‌الجمله با شاه و گدا ای محرم اسرار تو، ای جعفر طیار تو ای قاسم انوار تو، ای مس جان را کیمیا

ای دل و جان عاشقان خسته تیغ مرحبا غلغله تو در سمک کوکبه تو در سما غیرت تو هزار را برده بعالم فنا بر سر کوی عاشقی کشته بتیغ ابتلا باده بنوش و دم مزن صید در حرم مزن لاف ز بیش و کم مزن بر در بام کبریا چونکه بحضرتش روی،گر همه کهنه،گر نوی بال و پرت فنا کند پرتو نور آن لقا گر تو بهار و گلشنی در همه چشم روشنی یاد حبیب جان دهد آینه ترا صفا نعره «قل کفی » زدم جام می صفا زدم چونکه رسید از ان کرم جان و دلم بمنتها قاسم،اگر تو عاشقی چیست طریق صادقی؟ تیغ خورند بر قفا صبر کنند در بلا

ای صبح سعادت ز جبین تو هویدا این حسن چه حسنست؟ تقدس و تعالا من بنده آن باده نابم که دمادم در هر نفسی تازه کند جودت ما را از عربده ما در میخانه نیستی جان بنده حسن تو، زهی حسن مدارا از کعبه و بتخانه مگوئید بعاشق از جنت و فردوس مگو مست لقا را امروز اگر فرد شوی مرد خدایی فردا مطلب نسیه،مجو عاشق فردا دانند رفیقان که ره دور و درازست از کوچه مقصود ببازار تمنا در کوی تو پستیم،زهی منصب عالی! با روی تو مستیم، زهی مقصد اقصا! چون نسبت ما با تو درستست نگوئیم دیگر سخن از مرتبه آدم و حوا ای هادی جان و دل و دین رحمت عامت بر قاسم بیچاره تو از لطف ببخشا

ایهاالصابرون فی البلوا طرقوا طرقوا الی المولا راه نزدیک ویار نزدیکست قطع شد قصه بیابانها یار با ماست،یا نصیب،ایدل الله الله ز دیده بینا دین حق را مجو علی التقلید راه حق را مرو علی العمیا هله، ای عشق مهدی هادی هله، ای سر مولی و مولا هم تویی منبع حیات ازل هم تویی اصل مقصد اقصا بامید تو قاسمی زنده است سیدی، ربنا، توکلنا

برافشان زلف مشکین را، که خوش حالیم ازین سودا که می یابم ز بوی او نسیم جنت الماوا دل و جان راتو محبوبی،همه طالب، تو مطلوبی زهی حسن و زهی خوبی، تعالی ربناالاعلا سلامت مسکن زاهد سعادت مأمن صادق ملامت شیوه عاشق محبت عروه و ثقا طریق زاهدان تقوی حدیث مفتیان فتوی مقام راهبان عفت میان عاشقان غوغا زهر جوهر چه می جویی؟ که او دریا و تو جویی بخوان مطرب بنیکویی ولو لا هو لما کنا تو دانا باش و ره می رو میان رهروان رهرو که شد عالی تر از اعلا مقام قرب او ادنا تو در عقل لجوج خود گرفتاری، نمی بینی میان مجلس رندان چه عشرت‌ها، چه دولت‌ها! چو خورشید جمال او نقاب از رخ براندازد بیان‌ها منطوی گردد، عیان شد مقصد اقصا سخن از عقل و هوشیاری مگو با قاسمی دیگر که عیش جاودان دارند سرمستان ناپروا

بس بمساجد شدیم بهر تولا مسجد اقصی کجاست؟ مسجداقصا؟ مسجد اقصای ماست بلده طیب مسجد اقصی کجاهاست؟ «دنی فتدنا» مسجد اقصی ظهور قدس تجلی مسجد اقصی ظهور مولی و مولا مسجد اقصای ماست کنه معانی مسجد اقصای ماست خاطر دانا ای دل، اگر طالبی و رهرو راهی عشق طلب کن، مگو حدیث تمنا دم مزن از کفر و دین، که هر دو حجابست خرقه بسوزان، مگو حدیث مصلا گر تو کلیمی کجاست قدرت موسی؟ ور تو مسیحی کجاست صفوت احیا؟ هست جهان بحر، لیک بحر بما شد خود نبود بحر جز بواسطه ما قاسمی،آن یار ظاهرست چو خورشید دیده بینا کراست؟ دیده بینا؟

بلبل بوقت صبح بدرگاه کبریا فریاد عشق زد که: منم عاشق خدا زار و نزار و شیوه تجرید همرهست در حال من نگر ز سر لطف، ربنا مجروح و خسته ایم، بما مرهمی فرست چون مرهمی رسید صفا در پی صفا آواره بود دل ز غم عشق در جهان چون روی تو بدید«لقد سرمن رآ» یاد تو روح ماست جمالت فتوح ماست ما با تو بوده ایم درین دیر سالها واقف شوی و غیب نماند بهیچ حال گر تو علی وقتی از سر«لافتا» ای مدعی، ز حالت قاسم سخن مپرس غرقیم در وصال و فناییم در فنا

تا پریشان نکند زلف ترا باد صبا متصور نشود حالت جمعیت ما موکشان برد مرا عشق ز مسجد بکنشت الله الله،چه تفاوت، زکجا تا بکجا؟ هرچه در وصف توگفتند، زمه تا ماهی سخنی بود بنسبت ز سمک تا بسما راست ناید بقلم، گرد و جهان شرح دهند تا قیامت صفت عشق من و حسن ترا شاهد جان منی، پیش جمالت چون شمع دارم امشب هوس سوختن از سر تا پا دوش گفتی که: در آیینه رخساره من بخدا می نگری؟ گفتم: آری بخدا دل قاسم ز سر جان گرامی برخاست به وفاداری حسن تو، زهی حسن وفا!

جگر پردرد و دل پرخون و جان سرمست و ناپروا شبم تاریک و مرکب لنگ و در سر مایه سودا دوای خود نمی دانم، درین اندیشه حیرانم بیا، ای ساقی باقی، بیار آن باده حمرا چو شمعم پیش رویت من، گرم سر وا کنی از تن شوم پیش رخت روشن، چو شمع استاده پا برجا اگر هشیار و مستوری ز سر این سخن دوری میان رهروان کوری ز سر قرب «اوادنا» ازین دریای بی پایان اگر گوهر بدست آری نگه دارش میان جان، مگو با هیچ کس عمدا بیا، ای یار روحانی،بگو اسمای انسانی چو میدانم که می دانی طریق علم «الاسما» سخن از شرع و سنت گو به هشیاران صورت بین حدیث از عشق سرمد ران بمجنونان ناپروا مرا گویی: نشانی گو بما از عالم معنی خبر از بی خبر پرسی، نشان از بی نشانی ها الا، ای عشق سلطان وش، که اجمالی و تفصیلی تویی حکمت، تویی قدرت، تویی زیباتر از زیبا محمد را بمهمان بر، کنار خوان احسان بر شراب از جام سبحان بر، که «سبحان الذی اسرا» تو بنما روی میمون را، برافشان زلف میگون را که می یابم ز بوی او نسیم جنت الماوا اگر از اسم قهاری تجلی میکند باری ببین، گر مرد اقراری، نشان طامة الکبرا ز اول ذات را بشناس، پس اوصاف اللهی که این اوصاف اللهی فذلک باشد از منها پس آنگه عالم آثار و افعالست پیوسته زهی حکمت، زهی قدرت، تعالی ربنا الاعلا عجب در حسن یکتایی، عجب موزون و زیبایی عجب شاه دلارایی، زهی یکتای بی همتا! ز خوشید جمال او بهر وصفی که میگویم همه ذرات میگویند: «شهدنا» بعد «آمنا» بوحدانیت ذاتش گواهی میدهد هر دم اگر خوشید، اگر ذره، اگر اعلی، اگر دانا بهر سویی که گردیدم ترا دانستم و دیدم زهی محسن، زهی احسان، زهی ماه جهان آرا جهان مستان عشق تو، زهی دستان عشق تو همه حیران عشق تو، اگر والی، اگر والا بباید رفتن و خفتن، حدیث عشق بنهفتن کجا شاید سخن گفتن ز اوصافی که لاتحصا؟ بپیشت خسرو خاقان شود با خاک ره یکسان اگر یک گوهر رخشان بدست آری ازین دریا بیا، ای جان خوش سودا، ببین نور تجلی را خطاب مستطابی را بگو: «لبیک ما اوحا» مگو «ارنی » بترس از منع «لن » در عالم معنی که غرق بحر حیرت شد درین وادی دل موسا دعا خوانان اورادی فراوانند در عالم ولی سری دگر باشد دعا را با دم علیا گران جانان «لا» مردند در ظلمات تاریکی بسر بردند این ره را سبک روحان باستثنا ولی بشنو ز من پندی،که بیرون آیی از بندی گر از معنی خبر داری ممان در «لا» و در «الا» تو در ظلمات تن ماندی، از آن خشنود و خوشحالی اگر دین و دلی داری نگویی سوز ماتم را عجب وابسته جسمی، مسما نیستی، اسمی چو اهل عادت و رسمی چه گویم با تو، ای دانا؟ بصورت آدم و حوا بغایت روشنست، اما بمعنی عقل و نفس کل مدان جز آدم و حوا اگر هشیار و بیداری، ببین در قدرت باری هزاران آدم وحوا زنا پیدا شده پیدا الا، ای احمد مرسل، چراغ مسجد و منبر تویی سید، تویی سرور، تویی مقصود از استقصا شریعت از تو روشن شد، طریقت ها مبرهن شد حقیقت ها معین شد، زهی یاسین، زهی طاها! تویی مؤمن، تویی ایمان، تویی سرچشمه حیوان تویی سلطان جاویدان، تویی مقصد، تویی اقصا تو داری مقصد اقصی، تو داری قرب «اوادنی » همه دردند و تو صافی، همه صافند و تو اصفا زهر کامل که پیش آید کمالات تو بیش آید مثال کاملان با تو مثال پشه با عنقا بیا، قاسم، چه میگویی، چه میپوئی، چه میجویی؟ اگر امروز با اویی مگو افسانه فردا

چند پرسی ز کجایی و کجایی و کجا؟ از نهان خانه تجریدم و از دار فنا تو جدل میکنی، اما چه کنی چون نکنی؟ گفت در حق تو حق: «اکثر شی ء جدلا» زاهد ار چشم یقین باز گشاید بیند ز خدا خوان بخدا دان ز سمک تا بسما صوفی از شیوه اوراد صفایی دارد لیک هرگز نرسد در صفت و صفوت ما کار هرکس بصلاحی و صلوتی موقوف نظر عاشق دلسوخته بر عین عطا مجلس بیخبرانست، خبر را بگذار بی خبر شو، که همه بی خبرانند اینجا دفع منکر بخرابات شد و آخر کرد جبه را در گرو باده، زهی مولانا! گر دمی میل کنی جانب این سرمستان در دمی زنده شوی از دم «یحیی الموتا» گفت محبوب که: من مثل خودت گردانم «یا اراد الملک الملک بهذا مثلا» هیچ وقتی نکند دوست، علی رغم حسود قاسمی را نفسی یاد، مگر احیانا

خدا را، ای مذکر، رحم فرما ز حد بگذشت سرمای تو بر ما زهر جا، هر که پرسد منزل اوست همه جا گو، همه جا گو، گو همه جا شدم مفتون زلفش، تا چه زاید از ان زلف سیه، «اللیل حبلا» اگر نوشیده ای، خوش باد وقتت می صافی ز جام حق تعالا ز جام شوق او مستیم و خوشحال تتن تن، تن تتن، تن تن، تلالا ز خود بگسل، بدو پیوند، کینست بدین ما تبرا و تولا چها میگوید آن صوفی خود کام؟ تعجب مانده ام باری در آنها نصیبت چون ز جام عاشقان نیست برو باده مپیما، باد پیما چو قاسم از وجود خویشتن رست شرابش ناب شد، جامش مصفا

خوش خاطرم که یار مرا گفت: مرحبا همراه مرحباست صفا در پی صفا صافی شدست شیشه دل از صفای عشق ای لطف مرحبای ترا جان و دل فدا! زاهد، مگو محال که: از عشق توبه کن من درد عشق را چه کنم، چون برم دوا؟ تقلید گفت: توبه و تحقیق گفت: عشق مغلوب شد حکایت تقلید غالبا چون شد یقین که غیر خدا نیست فاعلی تلقین «مارمیت » بگو «اذ رمیت » را جانم ز قصهای مکرر ملول شد ای جان، بیا بماره توحید وانما دل دولت وصال ترا رایگان نیافت از بارهای بس که کشیدست بارها بیرون ز شاهراه موحد سخن مگوی این بود ابتدا و همینست انتها چون واردیت نیست، مگو قصه از گزاف بر شاهراه عشق بخوان رمز «هل اتا» چندین مگو که: خون دل از دیده ریختم فرزند حال باش و گذر کن ز ما مضا قاسم، سخن مگوی ز هجران جان گداز در ظل عاشقی شو و بگذر ز ماجرا

زهی شوق و زهی شوق، زهی عشق و تمنا! زهی عشق جهانسوز، زهی حسن و تولا! زهی لطف و کرامت، زهی خوش قد و قامت زهی روز قیامت، زهی نور تجلا زهی یار و زهی یار، و زهی مونس احرار زهی معدن اسرار، زهی منصب اعلا زهی نور و زهی نور، زهی رایت منصور زهی آیت مشهور، تقدس و تعالا زهی طالع مسعود، زهی حامد و محمود زهی واجد و موجود، زهی حضرت والا زهی ذات معلا، زهی نور مزکی زهی روی مصفی، زهی مولی و مولا زهی فتنه برانگیز، زهی شهد شکرریز زهی روی دلاویز، زهی زلف سمن سا ز سوز تو کبابیم، سر از سوز نتابیم همه مست خرابیم، از آن جام مصفا گهی فتنه جانی، گهی شور جهانی گهی امن و امانی، گهی کان خطرها گهی قاضی شهری، گهی شحنه قهری گهی چشمه زهری، گهی موجی و دریا تویی کاشف اسرار، تویی قاسم انوار تویی سالک اطوار، تویی اسم و مسما

شراب آتشین آمد ز دست ساقی جان‌ها بنوش این جام آتش را، «توکلنا علی المولا» شراب ارغوان درکش، مترس از آب و از آتش به رقص آ یک زمان خوش خوش، ببین در جودت صهبا کمالات خود از خود جو، که بحر وحدتی، نه جو تویی ناموس این صهبا، تویی قاموس این دریا تو آن شاه جگر سوزی، که سلطانی و فیروزی کمینه جام تو دریا، کمینه پشّه‌ات عنقا مترس از حیله دشمن، قدم در عشق محکم زن درآ در وادی ایمن، که من پیمودم این صحرا ز من بشنو سخن آسان، تو فرصت را غنیمت دان ز عاشق یاد گیر، ای جان، مکن امروز را فردا تو جان جان جانانی، ز چشم خلق پنهانی برون آی از در خانه، که بربستند محمل‌ها به هرجایی که آن یارست من سرسبز و دلشادم «و کنا حیث ماکانوا و کانوا حیث ما کنا» همیشه قاسم مسکین به تو امید می‌دارد تویی حاضر، تویی ناظر، تویی پنهان، تویی پیدا

طلوع پرتو حسنست در جهان، اما خلاف مذهب و دین چیست؟ معنی اسما بجان تو که هزاران هزار فرسنگست ز شهر عالم صورت بملک «اوادنا» جهان پرست ازین آفتاب عالمتاب کجاست طلعت خورشید و چشم نابینا؟ ز شوق مستی عشق تو کف زنان گویم: «تنن تنن، تنن تن، تلا تلا تللا» خطا ز فعل خدا نیست، راه جهل مرو ز چین ابروی خود اوفتاده ای بخطا «یحبهم » ز خدا آمد، ای فقیه، مرنج خلاف مذهب حق نیست، عشق بازی ما بیمن دولت وصل تو قاسمی وارست ز فکر سایه طوبی و جنت الماوا

عقل از عقیله خیزد، عشق از جنون و سودا یا رب، چه چاره سازم این درد را مداوا؟ عقلست در تفکر، عشقست در تحیر این عقل در تدبر، این عشق در علالا عقلست در تکلف، عشقست در تالف عقلست در تمنا،عشقست در تولا عقل استناد جوید،عاشق معاد جوید عقل اجتهاد جوید،عاشق رفیق اعلا ای جان جمله جانها،سرمایه عیانها ای معدن امانها،هم لا تویی،هم الا ای عشق بس ودودی،اصل زیان و سودی سرمایه شهودی،بحری،ولی مصفا زان غمزهای فتان،زان شیوهای شیرین حیران شدیم،حیران،شیدا شدیم،شیدا از جام «کل حزب » مستند اهل عالم مستست جان قاسم از جام حق تعالا

«کل من رام تف بوجه سما» «رجع التف بوجهه ابدا» چند ازین جهل را پرستیدن تا بکی پیروی نفس و هوا؟ گر تو مردی بگو که: چندین چیست نفی مستان حق علی العمیا؟ پادشاهان عرصه ملکوت شاهبازان قرب «اوادنا» در بحر محیط کن فیکون جان مقصود و مقصد اقصا رهبران خرد براه نجات سالکان طریق صدق و صفا باده نوشان جام «لم یزلی » ماهرویان «احسن الحسنا» حد ما نیست وصف این شاهان «ربنا عافنا و ارحمنا» حیف باشد که باز نشناسی جوهر جان ز صخره صما نشناسد ز جهل زاهد شهر مهره خر ز لؤلؤی لالا قاسمی هرچه هست ارادت اوست «سیدی، ربنا، توکلنا»

گر صفات خدا کنی بسزا وصف او گوی «ربنا الاعلا» گر تو صدیق اکبری، دانی صفت صدق چیست؟ «صدقنا» جز ازو نیست در سرای وجود از خدا خواه دیده بینا کس ز مجنون سؤال قرآن کرد گفت: «اسری بعبده لیلا» عقل چندان که چاره ساز یکرد از سر ما نرفت این سودا دل ببردی و رو نهان کردی با که گوییم این شکایتها؟ قاسمی در خیال مغرورست کو نداند صباح را ز مسا

گر عشق نباشد نرسد قطره بدریا از عشق بد این وحدت شمعون و مسیحا با عشق درآمیز و ز اغیار بپرهیز چون فرد شوی عشق شود عین مسما هرکس که شود عاشق هرچیز همانست زانجا که بیاید برود باز بدانجا ذرات جهان جمله برین قول گواهند باکل بود، ای خواجه، رجوع همه اجزا بگذر ز همه چیز، که آنجمله حجابست حقا که مقید نشود خاطر دانا اسرار جهان را همگی عشق بیان کرد از قاسم انوار شد این عشق هویدا

گریبان می‌درم هردم که: دامان درمکش از ما که ما مشتاق دیداریم و رند و عاشق و شیدا به چشم مست میگونت بگو: ای ترک یغمایی که: آخر چیست مقصودت ز چندین غارت دل‌ها؟ ازان خورشید رخسارت سواد زلف یک سو کن که مشتاقان به روز آیند از تاریکی شب‌ها چنان در عشق یک رویم که گر تیغم رود بر سر به روز امتحان باشم چو شمع استاده پابرجا ز سر تا پا همه جانم، که غرق عشق جانانم همه عشقست ارکانم، ز سر تا پا، ز سر تا پا ز زلف دل پریشانست گفتم؛ گفت: عاشق را شراب لعل می‌باید علاج علت سودا ز قاسم عشق می‌بارد، ز واعظ زهد و رعنایی که «بعدالمشرقین» آمد میان شیخ و مولانا

«نون گفت » و «قلم » گفت تقدس و تعالا اجمال ز تفصیل مبرهن شد و پیدا تفصیل چه باشد؟ گذر قطره بهامون اجمال چه باشد؟ صفت قطره بدریا با قطره خطابی که: ز تفصیل برون شو با بحر عتابی که: ز اجمال برون آ با ابر خطابیست که: بر اوج سما شو با قطره باران که: بر این اوج مکن جا با باده خطاب «اسکر» و با جام «ادر» بود با خم و صراحی سخن از عشق و تولا با بحر دم از قطره زدن راه رشادست با جام و صراحی سخن از مولی و مولا رو دیده دل باز گشا، تا که ببینی دل بیت حرام آمد و جان مقصد اقصا از جام می عشق تو جان مست و خرابست احسنت و زهی جام و زهی جودت صهبا قاسم بشب و روز همه حیرت و عشقست زان روی دل افروز و زان زلف سمن سا

هرچه آن می رود از حد سمک تا بسما فاعلش را نتوان گفت که چونست و چرا؟ نوبت هجر مطول شد و ز اندازه گذشت گر درین حال بماند دل من واویلا من ازین آتش سوزنده که در سر دارم همچو شمعم همگی محو کند سر تا پا آخر، ای یار دل افروز، چه بودست و چه شد؟ نظری کن بسوی بنده خود احیانا نظر تست که گویند: حیات طیب نفس تست که گویند: «که یحیی الموتا» تا بکی تیر ملامت رسد از هر سویی؟ تیر پیداست ولی شست و کمان ناپیدا قاسمی را چه غم از سرزنش دشمن و دوست عشقبازی ز ازل گشت نصیب دل ما

ساقی، ز کرم پر کن این جام مصفا را آن روح مقدس را، آن جان معلا را روزی که دهی جامی، از بهر سرانجامی یک جرعه تصدق کن آن واعظ رعنا را خواهی که برقص آید ذرات جهان از تو در رقص برافشانی آن زلف چلیپا را ناصح، برو و بنشین، افسانه مخوان چندین از سر نتوان بردن این علت سودا را گفتی که: ز خود گم شو، تا راه بخود یابی تفسیر نمی دانم این رمز و معما را هربار که من مردم صد جان دگر بردم احصا نتوان کردن اعجاز مسیحا را قاسم نشود عاشق هرگز به هوای خود لیکن چه توان گفتن آن مالک دل‌ها را؟

نمی دانم چه افتادست قسمت از قدر ما را کزین درگاه می رانند دایم دربدر ما را ازین معنی چه دلشادم، قرین دولت افتادم ازین معنی که شد همراه ماهی در سفر ما را برو، ناصح، مده پندم، که با کس نیست پیوندم که جز پیر مغان نبود درین ره راهبر ما را برو، زاهد، مگو با ما حدیث توبه و تقوی که اندر گوش جان ناید حدیث مختصر ما را بچشم وحدت مطلق ندیدم روی جانان را درین حالت نمیآید دو عالم در نظر ما را ز بیم هجر می‌نالد جرس‌ها در بیابان‌ها ز فریاد جرس معلوم گشتست اینقدر ما را دل قاسم پریشان شد، که یار از دیده پنهان شد درین فرقت رسد هر روز داغی بر جگر ما را

هر صبح‌دم پیغام خود گویم به زاری باد را تا عرض حال دل کند آن سرو حوری‌زاد را پیش درش افتاده‌ام بر خاک ره چون بندگان زین باب دیدم در شرف اسباب پیش افتاد را گر رفت اشکم در زمین از تربیت‌های غمش آخر رسانید این دلم تا آسمان فریاد را خواهم که بر بنیاد دل بنیاد صبری افکنم عشقش به هم برمی‌زند دیوار این بنیاد را تا ذکر آن لب وِردِ من شد در میان هر سخن شیرین و خوب و مختصر می‌خوانم این اوراد را دم زد ز آل لعل او چشمم به اثبات نسب آرَد گواه اندر نظر این اشک مردم‌زاد را از چشم مستش قاسمی دارد دلی در موج خون رحمی نشد بر صید خود آن دِل‌سِیَهْ صیاد را