Ghazals

الهی فیضِ مشرب ده که دلگیرم ز مذهب‌ها نمی‌دانم چه می‌خوانند این طفلان به مکتب‌ها مشقّت‌های راه آمد برای راحت منزل اگر مقصد تویی پس مختلف از چیست مذهب‌ها! سراب از دوری دریا به مردم آب می‌ماند تو ای خورشید رخ بنما که گم گردند کوکب‌ها فقیهان را نمی‌دانم، حکیمان هرزه می‌گویند بیا و پرده یک سو کن که گردد کشف مطلب‌ها تو گر مقصد نباشی علم‌ها را، حیف از دانش تو گر مطلب نباشی حرف‌ها را، وای بر لب‌ها همان ناسفته بهتر گوهر دریای حیرانی بیا تا بشکنیم ای هوشمندان جمله مثقب‌ها ز تدبیر خرد کاری نیاید، درد می‌باید چراغی همچو داغ دل نمی‌سوزد درین شب‌ها چون من از دانش آزادم، چه اشراقی چه مشّایی چو من دیوانه افتادم، چه مذهب‌ها چه مشرب‌ها مرا هر عضو در هجران او سوز دگر دارد نمی‌سازند با درمانِ کس فریاد ازین تب‌ها! به نام او پری دارند در دام نفس مردم به یاد او هما در آشیان دارند قالب‌ها به دامن می‌برد فیّاض اثر امشب ز بالینم نمی‌دانم به تلقین که دارد وردِ یارب‌ها

تا شفیع خویش کردم صاحب معراج را سر به استغنا برآوردم دل محتاج را من مرید همّت پیری که از افتادگی پایه‌ها افزود بر بالای هم معراج را خاک فقرم مسند است و داغ عشقم افسر است پشت پایی گر زنم سهل است تخت و تاج را تا قمارِ عشقِ ترک ماسوا ورزیده‌ام کافرم گر در حساب آورده‌ام لیلاج را گرچه دورم در نظرگاهِ‌ سر تیر توام شست پرزور تو میدان‌دار کرد آماج را بی‌نیازی‌های گوش لطف، شیون دشمن است خوش به ناز از نالة ما می‌ستاند باج را شب ندیدستی که هر جا کش‌ تویی جز روز نیست تا بدانی حال شب‌های سیاه داج را تا کف خاک قناعت خورده‌ام فیّاض‌وار سیر حاجت کرده‌ام چون خویش صد محتاج را

هرزه کمر نبسته‌ام کینة روزگار را یاور خویش کرده‌ام صاحب ذوالفقار را بیم خزان چه می‌کند در چمن امید من من که به اشک آتشین آب دهم بهار را ما و امید سجدة خاک دری که تا ابد سرمة وعده می‌دهد دیدة انتظار را سینه به داغ دل دهم، در غم عشق تا به کی در شکنم به کام دل حسرت لاله‌زار را سر نکشد ز خاک غم دانة آرزوی من چند شفیع آورم دیدة اشکبار را جیبِ نفس چه می‌درد نالة دلکشی که من در کف عشق داده‌ام دامن اختیار را چند چو فیّاض کند دیدة من قطار اشک گریه برون نمی‌برد از دل من غبار را

لبریزِ شکوه شد دل حسرت‌پرست ما کو طرف دامنی که بیفتد به دست ما! آزار ما روا نبود بیش ازین دگر رنگ شکسته‌ایم چه حاصل شکست ما! دست دعا برای تو داریم بر سپهر غیر از دعا دگر چه برآید ز دست ما! امید هست اینکه بیابیم هر چه نیست اکنون که سر به نیست برآورده هست ما امشب که گوش ناله شنو در کمین نبود شیون بلند داشت نواهای پست ما بر خویش یافتیم ظفر، غیر ازین نبود تیری که یافت فیض گشادی ز شست ما ما را بدایتی است پس از منتهای دهر شام قیامت است صباح الست ما ای هوشمند عرض هنر بیش ازین مبر دانش‌پذیر نیست دل لایمست ما فیّاض طعن خواری ما بیش ازین مزن عزّت بود به خاک مذلّت نشست ما

عشق آمده آتش زده در نیک و بد ما ای دامن ارباب ملامت مدد ما ما گلبن نوباوة عشقیم و نباشد جز نالة بلبل گل روی سبد ما آن عقلْ پریشان شدگانیم که هر روز دیوانگی آید به طواف خرد ما آن کوکب سعدیم که شایسته نباشد جز کنگرة عرش برای رصد ما جایی که فنا رتبه فروش است نشیند بر اطلس نه چرخ مقدم نمد ما آن مست غیوریم که هر لحظه فروشد سیلی به بناگوش فلک دست رد ما آن عاشق دردیم که در عرصة تقدیر جز بر دل آزرده نباشد حسد ما در هشت چمن گلشن فردوس ندارد یک سرو به رعنایی شمشاد قد ما در جور و جفا گرچه صِد او به یکی نیست در مهر و وفا لیک یک ماست صدِ ما بر خوان غم عشق تو مهمان عزیزیم هر لحظه غمی تازه شود نامزد ما فیّاض غم از گمرهی دشت جنون نیست نقش قدم ماست درین ره بلد ما

خاک شد تا در ره او جسم غم پرورد ما نازها بر دیدة افلاک دارد گرد ما دوستداران را به مرگ خویش راضی کرده‌ایم عاقبت درمان درد عالمی شد درد ما یار بی‌پروا و یاران بی‌وفا، طالع زبون فرصتی می‌خواستی‌ها دشمن نامرد ما؟ هر که را دیدیم رشک حسرت ما می‌برد گرم دارد عالمی را بی‌تو آه سرد ما قدر کس پنهان نخواهد ماند در دیوان عشق روی ما را سرخ خواهد کرد رنگ زرد ما دامنی پر لخت دل رفتیم تا کوی عدم از گلستان وجود اینست راه آورد ما مشت خاک ما کجا طعن ملایک می‌کشد شهسواری همچو عشق آمد برون از گرد ما جوشن افتادگی داریم و شمشیر نیاز گر فلک مردست تاب حملة ناورد ما یک جهان گو تیغ برکش ما سپر انداختیم کس درین میدان به غیر از ما نباشد مردما یک شب از پهلوی ما پهلوی آسایش ندید بستر آشفتگی‌پردازِ غم گستردِ ما مفت ما فیّاض اگر ما دین و دل درباختیم نقشِ بردن راست نامِ باختن در نرد ما

تدبیر ماست در گرو عقل پیر ما معلوم تا کجا برسد زور تیر ما برهان ز معرفت نگشاید در صواب نقش خطا زند همه کلک دبیر ما در ملک دل تغلّب دیوان ز حد گذشت بد می‌کند کفایت ما را وزیر ما تا دست دل به دامن زلف بتان زدیم باشد به روز حشر همین دستگیر ما فیّاض غم مخور که دمادم رسد به گوش بانگ بشارت از لب لعل بشیر ما

گفته‌ای: بیدار باید عاشق دیدار ما پاس این حرف تو دارد دیدهٔ بیدار ما رتبة افتادگی را خوش به بالا برده‌ایم سایه بر بالای خود می‌افکند دیوار ما دوستان مرهم‌گذار و دشمنان الماس‌ریز کس نمی‌داند علاج سینة افگار ما چون نسیمی کز چمن برگ گلی آرد برون ناله لخت دل برون کی آرد از گلزار ما هر یک از پود نفس در دستِ تارِ ناله‌ایست دیگر ای حسرت چه می‌خواهی ز جان زار ما! زهد زاهد شعبه‌ای از دودمان کفر ماست خویشی نزدیک دارد سبحه با زنّار ما گرچه در آلوده دامانی مثل گشتیم لیک آب رحمت می‌رود در جوی استغفار ما تا کدامین فتنه بازش بر سر ناز آورد بوی خون می‌آید امروز از در و دیوار ما ما ز اوج آسمان بر آستان افتاده‌ایم از مروّت نیست فیّاض این قدر آزار ما

جز داغ سینه گل نکند در بهار ما از جوی شعله آب خورد لاله‌زار ما هر رنگ لاله‌ای که شکست آفتاب شد پژمردگی نچید گلی از بهار ما در چار فصل، گلبن ما را شکفتگی است گل بسته است عقد اخوّت به خار ما ما صاف طینتان به جهان صلح کرده‌ایم آیینه تیرگی نکشد از غبار ما ما را به خاک تیره برابر نمود عشق این بود در جهان سبب اعتبار ما هر چند لاغریم ولیکن ز روز و شب تازد دو اسبه دور فلک در شکار ما فیّاض گرچه طرز سخن تازه بود لیک این طرز تازه‌تر شده در روزگار ما

کرد جا داغ جنون باز ز نو بر سر ما سایه افکند دگر بر سر ما اختر ما ما فلک سوختگان عیش و طرب نشناسیم عید، ماتم شود آید چو سوی کشور ما قدر ما سوختگان کم نشود بعد هلاک دیده روشن کند آیینه ز خاکستر ما تیره روزیم ولی عشق چو پرتو فکند جامه چون خلعت فانوش شود در بر ما پهلوی راحت ما را نبود آرامی همچو جوهر مگر از تیغ کنی بستر ما سایة بال هما درد سر آرد چون موی داغ عشق تو اگر سایه کند بر سر ما زردی چهرة ما قدر پر کاهش نیست سیلی عشق مگر سکّه زند بر زر ما از غنا نیست که ما ناز بر افلاک کنیم اطلس چرخِ برین تنگ بود در بر ما صبح ما از افق شیشه چو طالع گردد در نظر جلوة خورشید کند ساغر ما رند و تر دامن و مستیم و، تو زاهد فیّاض ما دماغ تو نداریم، برو از سر ما

ای غایب از نظر که تویی مست ناز ما بادا فدای ناز تو عمر نیاز ما یعقوب چشم بسته شکایت کند ز هجر آخر ببین چه می‌کشد این چشم باز ما دردا که روز عمر به آخر رسید و باز آخر نمی‌شود غم دور و دراز ما یک ذرّه در دل تو سرایت نمی‌کند این نالة نفس گسل دل‌گداز ما با آنکه نازنین جهانیّ و بی‌نیاز غیر از تو کس نمی‌کشد ای دوست ناز ما ما را زبان شکوة بیداد هجر نیست داند نیازمندی ما بی‌نیاز ما ما را زبان دیگر و تقریر دیگرست فیّاض آشنا نشود کس به راز ما

ناید به دراز سینه ز تنگی نفس ما ای ناله بیا دود برآر از قفس ما امیدِ که سر در پی این قافله دارد؟ کز ناله خراشیده گلوی جرس ما بگذشت چو برق از سر ما تیغ تو ای وای کاین شعله نگنجید در آغوش خس ما از دولت دیدار تو محروم بماند در خلد اگر روزه گشاید هوس ما هر چند ضعیفیم ولی از مدد عشق در جلوه ز سیمرغ نماند مگس ما جان پیشکش تست به شرطی که دم نزع بر روی تو باشد نگه باز پس ما فیّاض، که در قافله بر هم زن هوشست؟ کامشب همه مستانه سراید جرس ما

بیجا نبود سعی فلک در هلاک ما خورشید گرده می‌کند از خاک پاک ما ای تیغ یار، حسرتِ عاشق به خون تپید دامان تست و دست امید هلاک ما در انتظار شور قیامت نشسته‌ایم باری به امتحان گذری کن به خاک ما هرگز بهار مشرب ما را خزان نبود بدمستی افکند به زمین برگ تاک ما با های های گریه برابر نشسته است آواز خندة جگر چاک چاک ما بیدردی زمانه به خود بسته‌ایم و باز خون گریه می‌کند نفس خنده‌ناک ما تا بوده‌ایم رند و سرانداز بوده‌ایم از کس نبوده است چو فیّاض باک ما

پُر است یاد تو در کنج دیده و دل ما حشم‌نشین خیال تو شد منازل ما دلی ز عقده‌ی زلف تو تنگ‌تر داریم نکرد ناخن تیز تو باز مشکل ما ز تن‌پرستی خویشیم زیردست فلک به خون تپیده‌ی جسم است جان بسمل ما ز گوشه‌گیری ما ترک جستجو نکنی که دست‌پرور گرداب‌هاست ساحل ما هنوز خامی دانش در آتشش دارد جنون ز عقل نفهمیده است عاقل ما تو را زبان خوش از راه می‌برد هیهات هنوز کاش ندانی که چیست در دل ما در آن مقام که ماییم آرزو نرسد نداده‌اند ره اندیشه را به منزل ما نه جرم اوست که از ما فراغتی دارد به فکر خویش نیفتاده است غافل ما شنیده‌ایم که در فکر خونبهاست هنوز هنوز چشم نمالیده است قاتل ما ز جوی صبر و سکون آب کشت خود دادیم بقای عمر خضر کی رسد به حاصل ما جز این‌که خود دلش از کف به عشوه‌ای بردی تو و خدا که دگر چیست جرم بیدل ما؟ اگر چه در رهش اندیشه باطل است ولی درست می‌رود اندیشه‌های باطل ما به غیر دوست که در جان دوانده ریشه‌ی مهر زدیم هر چه دگر رُسته بود از گل ما کسی ز تلخی ما کام جان نمی‌دزدد شکر به مصر برد ارمغان هلاهل ما کسی که لب ز شکرخنده می‌گزید مدام چه خو گرفت به ابرام‌های سایل ما ز گفتگوی پریشان ما جهان پر شد بس است هر دل دیوانه را سلاسل ما بدین ‌وسیله که میرزا سعید ما تنهاست چه خوب کرد که فیّاض رفت از دل ما

آیینة هر لاله عذارست دل ما خوش در بدر از جلوة یارست دل ما یکرنگی صد رنگ مخالف چه بلایی است هر جا صنمی، آینه‌دارست دل ما دایم به امیدی که کمین کرده تو باشی هر جا که بود دام، شکارست دل ما گر عشق نباشد که کند تربیت حسن؟ هر جا که تویی باغ و بهارست دل ما در گرد حوادث مژه تا باز گشودیم آیینة در زیر غبارست دل ما برخاستی از خواب تماشای صفایی در عهد رخت آینه‌دارست دل ما گر جای غم و درد درین خانه نباشد فیّاض دگر بهر چه کارست دل ما؟

گر مستی‌یی ز لعل بتان می‌کنیم ما در مستی شراب نهان می‌کنیم ما رسواترست نالة لب بستگانِ بیم ما را خمش مکن که فغان می‌کنیم ما طفل سرشک بر مژه فریاد می‌کند ورنه ز شکوه منع زبان می‌کنیم ما از یک نگاهِ لطف به تاراج رفته‌ایم سودی که می‌کنیم زیان می‌کنیم ما هر دم ز موج نالة گم گشته در سراغ غم‌نامه‌ها به دوست روان می‌کنیم ما هرگز خلاف عجز و تنزّل نکرده‌ایم کاری که کرده‌ایم همان می‌کنیم ما فیّاض می‌شویم هلاک جفای دوست آخر وفای خویش عیان می‌کنیم ما

آتش چکد چو آب ز طرز بیان ما گویی که شعله‌ایست زبان در دهان ما از عکس چهره هر دو قدم در دیار عشق طرح بهار ریخته رنگ خزان ما امشب که داشتیم حدیث رخت نبود دلسوزتر ز شمع کسی همزبان ما چون خامة شکسته‌نویسان به وصف زلف حرف درست سر نزند از زبان ما هرگز کسی ز ضعف به ما ره نمی‌برد گاهی ز ناله پرس چو خواهی نشان ما

ای تشنه تیغ ابروی نازت به خون ما خطِّ خوش تو سرخط مشق جنون ما هرگز نبود کوکب ما این چنین سیاه زلفت فکند ساه به بخت زبون ما گلگون ز باده نیست ترا چشم فتنه‌ساز آلوده است دامن نازش به خون ما یکروی و یکدلیم به هر کس چو آینه بیرون نماید آنچه بود در درون ما فیّاض شکرِ بخت سیه را چه‌سان کنم شد عاقبت به زلف بتان رهنمون ما

مشق شوخی می‌‌کند طفلی به قصد جان ما باده‌ای در غوره دارد ساقی دوران ما شوخی حسن ترا نازم که در هجران و وصل جلوه از هم نگسلد در دیدة حیران ما گرچه ما خون می‌خوریم اما ز گردون ایمنیم عشق ما شد هم بلا و هم بلاگردان ما در برون آسمان بهتر که جایی خوش کنیم شورش سیل فنا ره کرد در ایوان ما ما ز دلگیری چه می‌کردیم در دیر وجود گر عدم را ره نمی‌دادند در بنیان ما؟ عمرها شد تا رگ خواهش گشودیم و هنوز خون حسرت‌های فاسد جوشد از شریان ما ما قبای هستی خود واژگون پوشیده‌ایم ابره‌اش مضمون ما و آستر عنوان ما یوسف کنعان عقلیم و زلیخا نفس شوم چاه ما دنیا و ابنای زمان اخوان ما نوبت پرسش نمی‌افتد به دست هیچ‌کس در قیامت داور ما گر کند دیوان ما زین خجالت‌ها که ما را از گناهان حاصل است زهد زاهد را نیارد در نظر عصیان ما عهد ما از بی‌وفایی‌ها نگردد رخنه‌دار کرده با ایمان ما هم‌طینتی پیمان ما وه که ما چشم قبول از عشق داریم و هنوز پر نکرد از خام‌سوزی رنگ کفر ایمان ما غرق نافرمانییم و طرفه‌تر این کز کرم می‌برد فرمانروای ما همان فرمان ما هست خط تیره‌رو در مصحف روی بتان در بیان تیره‌روزی آیه‌ای در شان ما ما کجا و طالع صید مراد دل کجا همسری با آسمان! کی گنجد این در شان ما؟ تا به کی فیّاض بر ما ظلم و بیداد فراق گو رعیت‌پروری بهتر کند سلطان ما

غصّه را دل نگشاید به جز از سینة ما تیرگی روی نبیند جز از آیینة ما تا ابد داغ جنون ترک سر ما نکند تا غم عشق تو راضی شود از سینة ما در غم اینکه شبی با تو به روز آوردیم چرخ را تا ابد از دل نرود کینة ما وصل خوبست که در خورد تمنّا باشد به نگاهی چه کند حسرت دیرینة ما! هفتة ما همه شنبه بود از دولت عشق رسم تعطیل سبق نیست در آدینة ما در حساب است فلک، سخت زما می‌ترسد جا بر او تنگ کند خرقة پشمینة ما گر شود وصل ابد نامزد ما فیّاض نشود محو تلافی غم دوشینة ما

بسکه افسردگی از هجر تو شد پیشة ما کان یاقوت بود بی‌تو رگ و ریشة ما تا نباشد به نظر چهرة افروخته‌ای خون معنی نزند جوش در اندیشة ما نتوان برد به هر کاوشی از جا ما را رگ لعلیم که در سنگ بود ریشة ما پی ما گیر و دلیرانه درآ در صف عشق روبه وهمِ ترا شیر کند بیشة ما با همه ساده‌دلی غم چو امانت سپرد پرده بر رنگ رخ می‌ندرد شیشة ما رگ لعلی نتوان یافت درین کان فیّاض هم ز خونِ سرِ ما سرخ شود تیشة ما

کارگر نیست به غم تیشة اندیشة ما خورد ای کاش همان بر سر ما تیشة ما نخل ما بار ترقی ندهد پنداری که به فولاد فرو رفته رگ و ریشة ما چه عجب گر چو کتان ماه فرو ریخت ز هم دم ز مهتاب زند برق دمِ تیشة ما دل ما جمع نخواهد که شود با دل تو ترسم ای دوست که بر سنگ خورد شیشة ما نیستی مرد سبک حملگی ما فیّاض پنجه در سنگ زند شیر تو در بیشة ما

گفته‌ای بیدار باید عاشق دیدار ما پاس این حرف تو دارد دیدة بیدار ما

کشت ما را تغافل یار بی‌پروای ما با وجود این دیت می‌خواهد از ماوای ما ما بشیر خامشی طفل زبان پرورده‌ایم تند بر گوش تغافل می‌خورد غوغای ما

وصل شد باعث جدایی ما خصم ما گشت آشنایی ما گرد ما هم به دامنی نرسید چه رسا بود نارسایی ما در چمن بال بسته‌تر گشتیم دام خندید بر رهایی ما دل نهادِ شکستگی شده‌ایم چه گران است مومیایی ما زین که ما را به هیچ کس نخرید چه عیان شدگرانبهایی ما دوست را کرده‌ایم دشمن خویش سخت واباخت کیمیایی ما سخت کاریست سد دل گشتن مفت ما بود ناروایی ما ما که امّید گم شدن داریم کی کند خضر رهنمایی ما! غم به ما خوش نیاز پاشی کرد تازگی داشت دلربایی ما هر چه هم داشتیم باخته‌ایم مایه برداشت بینوایی ما وصل ما خوش نکرد دل فیّاض دل مگر خوش کند جدایی ما